Μικτά μέτρα

Στα προηγούμενα μαθήματα οι χτύποι ενός μέτρου ήταν πάντα ίδιοι μεταξύ τους. Είχαμε είτε μόνο απλά είτε μόνο σύνθετα μέτρα. Πέρα από αυτά όμως υπάρχει και μια άλλη οικογένεια μέτρων, όπου αυτά τα δύο είδη συνδυάζονται. Αυτά είναι τα μικτά μέτρα.

01Απλοί και σύνθετοι χτύποι μαζί

Ας θυμηθούμε τη διαφορά απλού και σύνθετου χτύπου. Ένας απλός χτύπος υποδιαιρείται σε 2 όγδοα, ένας σύνθετος σε 3. Στα μικτά μέτρα οι δύο αυτοί τύποι συνυπάρχουν μέσα στο ίδιο μέτρο.

Επειδή ο σύνθετος χτύπος (3 όγδοα) κρατάει περισσότερο από τον απλό (2 όγδοα), οι χτύποι του μέτρου δεν έχουν όλοι την ίδια διάρκεια. Αυτή η ανισότητα δίνει στα μικτά μέτρα τον ιδιαίτερο, ασύμμετρο χαρακτήρα τους, που τον ακούμε σε όλη την ελληνική μουσική.

02Τα 7/8

Τα 7/8 έχουν 7 όγδοα, αλλά δεν τα μετράς ένα-ένα. Ομαδοποιούνται σε τρεις χτύπους, δύο σύντομους (2 όγδοα) κι έναν μακρύ (3 όγδοα).

Ποιος χτύπος είναι ο μακρύς δεν είναι σταθερό. Τα 7/8 ομαδοποιούνται με διάφορους τρόπους, όπως 3+2+2, 2+2+3 ή 2+3+2. Κάθε ομαδοποίηση δίνει και διαφορετικό ρυθμό.

Ένας πολύ γνωστός ρυθμός σε 7/8 είναι ο καλαματιανός, με ομαδοποίηση 3+2+2: πρώτα ο μακρύς χτύπος, μετά οι δύο σύντομοι.

Ο καλαματιανός: 7/8 σε 3+2+2

03Τα 9/8: ίδιος αριθμός, άλλη ομαδοποίηση

Στο προηγούμενο μάθημα είδαμε τα 9/8 σαν σύνθετο μέτρο, με τρεις ίσους χτύπους των 3 ογδόων (3+3+3). Τα ίδια 9 όγδοα μπορούν όμως να ομαδοποιηθούν και σε άνισους χτύπους, για παράδειγμα σε τρεις σύντομους κι έναν μακρύ. Δηλαδή 2+2+2+3. Έτσι τα 9/8 γίνονται μικτό μέτρο.

Τα ίδια 9 όγδοα, δύο ομαδοποιήσεις

9/8 · Σύνθετο · 3+3+3

3 ίσοι χτύποι
ο καθένας 3 όγδοα σύνθετο μέτρο (μάθημα Β.02)

9/8 · Μικτό · 2+2+2+3

4 άνισοι χτύποι
τρεις σύντομοι κι ένας μακρύς μικτό μέτρο

Η ομαδοποίηση δεν φαίνεται πάντα από τον μετρικό οπλισμό, είναι κάτι που το νιώθεις από τη μουσική.

Στην ελληνική μουσική, ένας από τους πιο γνωστούς ρυθμούς σε 9/8 είναι το ζεϊμπέκικο. Δεν είναι ένα μόνο σχήμα, αλλά υπάρχει σε πολλές παραλλαγές. Δύο χαρακτηριστικές είναι το παλιό και το καινούριο ζεϊμπέκικο.

Δύο παραλλαγές του ζεϊμπέκικου σε 9/8

Παλιό ζεϊμπέκικο

Καινούριο ζεϊμπέκικο

Το ζεϊμπέκικο γράφεται συχνά και σε 9/4, με κάθε αξία διπλάσια: τα όγδοα γίνονται τέταρτα και τα δέκατα έκτα όγδοα.

04Πώς να νιώθεις τα μικτά μέτρα

Μην προσπαθείς να μετράς τα όγδοα ένα-ένα. Νιώσε μόνο τους χτύπους και τη διαφορά τους, μακρύς, σύντομος, σύντομος. Επίσης, βοηθάει να μετράς (π.χ. για τα 7/8) «ένα-δυο-τρία, ένα-δυο, ένα-δυο», με την πρώτη ομάδα λίγο πιο μεγάλη.

Πέρα από τα 7/8 και τα 9/8 υπάρχουν κι άλλα μικτά μέτρα, όπως τα 5/8 (2+3 ή 3+2). Τα συναντάς σε συγκεκριμένα τραγούδια και χορούς, και τα αναλύουμε ένα-ένα στην ενότητα Ρυθμοί.