Ελάσσονες κλίμακες
Στο προηγούμενο μάθημα είδαμε τη μείζονα κλίμακα, με το φωτεινό της χρώμα και το μοτίβο Τ-Τ-Η-Τ-Τ-Τ-Η. Η ελάσσονα κλίμακα ξεκινά από διαφορετικό σημείο, αλλάζει ένα κρίσιμο διάστημα, και το αποτέλεσμα ακούγεται αμέσως πιο βαρύ και μελαγχολικό.
01Τι αλλάζει στην ελάσσονα
Η ουσιαστική διαφορά βρίσκεται στην τρίτη βαθμίδα. Στη μείζονα κλίμακα η απόσταση τονικής-τρίτης βαθμίδας είναι τρίτη μεγάλη (2 τόνοι). Στην ελάσσονα είναι τρίτη μικρή (1½ τόνος). Αυτό το ένα ημιτόνιο είναι που χρωματίζει όλη την κλίμακα πιο σκοτεινά.
Η πιο γνώριμη ελάσσονα είναι η Λα ελάσσονα. Παίζεται με τις ίδιες ακριβώς νότες με τη Ντο μείζονα, μόνο που ξεκινά από το Λα αντί για το Ντο. Δεν χρειάζεται καμία αλλοίωση.
02Φυσική ελάσσονα
Η φυσική ελάσσονα έχει μοτίβο τόνων και ημιτονίων: Τ-Η-Τ-Τ-Η-Τ-Τ. Τα δύο ημιτόνια πέφτουν ανάμεσα στη 2η-3η βαθμίδα και ανάμεσα στην 5η-6η βαθμίδα.
03Αρμονική ελάσσονα
Στη φυσική ελάσσονα η 7η βαθμίδα (Σολ) απέχει έναν ολόκληρο τόνο από την τονική (Λα). Στην αρμονική ελάσσονα ανεβάζουμε αυτή τη βαθμίδα κατά ένα ημιτόνιο, Σολ → Σολ♯, κάνοντάς την προσαγωγέα. Τώρα απέχει μόλις ένα ημιτόνιο από την τονική, κι έτσι ακούγεται σαν να τραβάει προς αυτήν, σαν να θέλει να καταλήξει στην τονική και να ηρεμήσει εκεί. Αυτή την τάση τη λέμε έλξη.
Αυτή η αλλαγή όμως φέρνει μια συνέπεια: ανάμεσα στην 6η βαθμίδα (Φα) και την 7η (Σολ♯) δημιουργείται ένα διάστημα αυξημένης δευτέρας (1½ τόνος), που δίνει στην αρμονική ελάσσονα το χαρακτηριστικό ανατολίτικο χρώμα.
04Μελωδική ελάσσονα
Η αυξημένη δευτέρα της αρμονικής ελάσσονας είναι ενδιαφέρουσα στην αρμονία, αλλά δύσκολη στο να τραγουδηθεί ή να παιχτεί ομαλά. Η μελωδική ελάσσονα λύνει αυτό το πρόβλημα ανεβάζοντας, κατά την ανιούσα κατεύθυνση, και την 6η βαθμίδα (Φα → Φα♯) μαζί με την 7η (Σολ → Σολ♯). Η αυξημένη δευτέρα εξαφανίζεται και η ανάβαση γίνεται πιο γλυκιά.
Κατεβαίνοντας, οι βαθμίδες επιστρέφουν στις φυσικές τους θέσεις, δηλαδή η κλίμακα ακολουθεί το μοτίβο της φυσικής ελάσσονας.
Σύνοψη
- Η ελάσσονα κλίμακα έχει τρίτη μικρή ανάμεσα στην τονική και την 3η βαθμίδα, και αυτό της δίνει το σκοτεινό χρώμα.
- Η φυσική ελάσσονα ακολουθεί το μοτίβο Τ-Η-Τ-Τ-Η-Τ-Τ. Η Λα φυσική ελάσσονα δεν έχει αλλοιώσεις.
- Η αρμονική ελάσσονα υψώνει την 7η βαθμίδα (προσαγωγέας), δημιουργώντας ισχυρή έλξη προς την τονική και ανατολίτικο χρώμα λόγω της αυξημένης δευτέρας (6η-7η βαθμίδα).
- Η μελωδική ελάσσονα υψώνει στην ανιούσα και την 6η και την 7η βαθμίδα για να εξομαλύνει εκείνη την αυξημένη δευτέρα της αρμονικής. Κατεβαίνοντας επιστρέφει στις φυσικές νότες.
- Παράδειγμα και για τις τρεις μορφές: η Λα ελάσσονα (φυσική: χωρίς αλλοιώσεις, αρμονική: Σολ♯, μελωδική ανιούσα: Φα♯ + Σολ♯).
Θέλεις να τα δουλέψουμε μαζί; Μαθήματα