Βαθμίδες

Ξέρεις ήδη πώς χτίζεται μια κλίμακα: επτά νότες σε συγκεκριμένες αποστάσεις. Τώρα δίνουμε σε κάθε νότα το δικό της όνομα και ρόλο μέσα στην κλίμακα. Αυτές οι θέσεις λέγονται βαθμίδες.

01Κάθε νότα έχει ρόλο

Οι νότες μιας κλίμακας δεν είναι ισότιμες. Κάθε μία έχει διαφορετική «βαρύτητα» ανάλογα με τη θέση της. Κάποιες ακούγονται σταθερές και ήρεμες, κάποιες δημιουργούν ένταση που ζητά να λυθεί.

Για να ξεχωρίζουμε τις βαθμίδες ανεξάρτητα από την τονικότητα, τις αριθμούμε με λατινικούς αριθμούς από το I ως το VII, ξεκινώντας πάντα από την πρώτη νότα της κλίμακας.

02Τα ονόματα των βαθμίδων

Κάθε βαθμίδα έχει το δικό της ελληνικό όνομα. Ο πίνακας παρακάτω δείχνει και τα ονόματα και τις θέσεις στη Ντο μείζονα.

Οι βαθμίδες της Ντο μείζονας

Τα ονόματα και των επτά βαθμίδων:

• Τονική (I)
• Επιτονική (II)
• Μέση (III)
• Υποδεσπόζουσα (IV)
• Δεσπόζουσα (V)
• Επιδεσπόζουσα (VI)
• Προσαγωγέας ή Υποτονική (VII)

03Οι τρεις πιο σημαντικές

Από τις επτά βαθμίδες, τρεις έχουν τον πιο χαρακτηριστικό ρόλο.

Η τονική (I) είναι το «σπίτι» της κλίμακας. Είναι το σημείο ηρεμίας, το σημείο από το οποίο ξεκινάμε και εκεί επιστρέφουμε. Όταν η μελωδία καταλήγει στην τονική, ακούμε ολοκλήρωση.

Η δεσπόζουσα (V) είναι το αντίθετο. Δημιουργεί ένταση που ζητάει να λυθεί στην τονική. Αυτή η σχέση έντασης και λύσης είναι από τα πιο βασικά χαρακτηριστικά της μουσικής.

Ο προσαγωγέας (VII) βρίσκεται ένα ημιτόνιο κάτω από την τονική. Αυτή η μικρή απόσταση του δίνει ισχυρή έλξη προς την τονική, σαν να «σπρώχνει» προς αυτήν, και γι' αυτό λέγεται προσαγωγέας. Όταν όμως η 7η βαθμίδα απέχει ολόκληρο τόνο από την τονική, όπως στη φυσική ελάσσονα, η έλξη είναι πολύ πιο αδύναμη και η βαθμίδα λέγεται υποτονική.