Οπλισμός κλίμακας

Κάθε κλίμακα πέρα από την Ντο μείζονα και τη Λα ελάσσονα χρειάζεται αλλοιώσεις για να διατηρήσει το σωστό μοτίβο τόνων και ημιτονίων. Αντί να επαναλαμβάνεις αυτές τις αλλοιώσεις σε κάθε νότα, υπάρχει ένας πιο έξυπνος τρόπος: ο οπλισμός.

01Τι είναι ο οπλισμός

Ο οπλισμός είναι ένα σύνολο αλλοιώσεων γραμμένων αμέσως μετά το κλειδί, στην αρχή κάθε γραμμής του πεντάγραμμου. Δηλώνει ότι ορισμένες νότες παίζονται πάντα ανεβασμένες ή κατεβασμένες κατά ένα ημιτόνιο, για όλο το κομμάτι, εκτός αν μια φυσική αλλοίωση (♮) τις επαναφέρει προσωρινά.

Στην Ντο μείζονα δεν χρειάζεσαι καμία αλλοίωση, άρα ο οπλισμός είναι άδειος. Στη Σολ μείζονα χρειάζεσαι Φα♯ σε κάθε Φα που υπάρχει στην παρτιτούρα. Αντί να γράφεις το ♯ κάθε φορά, το βάζεις μια φορά στον οπλισμό.

02Η σειρά των διέσεων και των υφέσεων

Οι αλλοιώσεις δεν μπαίνουν στον οπλισμό με τυχαία σειρά. Οι διέσεις ακολουθούν πάντα αυτή τη σειρά:

Φα · Ντο · Σολ · Ρε · Λα · Μι · Σι

Οι υφέσεις ακολουθούν την ανάποδη σειρά:

Σι · Μι · Λα · Ρε · Σολ · Ντο · Φα

Κάθε τονικότητα χρησιμοποιεί τις πρώτες αλλοιώσεις αυτής της σειράς, όσες χρειάζεται. Όσο πιο πολλές διέσεις (ή υφέσεις) έχει ο οπλισμός, τόσο πιο μακριά προχωράμε στη σειρά. Η Σολ μείζονα έχει μόνο την πρώτη δίεση, τη Φα♯. Η Ρε μείζονα έχει τις δύο πρώτες, Φα♯ και Ντο♯. Η Λα μείζονα τις τρεις πρώτες, Φα♯ Ντο♯ Σολ♯, και ούτω καθεξής. Το ίδιο γίνεται και με τις υφέσεις: η Φα μείζονα έχει μόνο τη Σι♭, η Σι♭ μείζονα τις δύο πρώτες, Σι♭ και Μι♭.

03Σχετικές κλίμακες, ίδιος οπλισμός

Δύο κλίμακες, μία μείζονα και μία ελάσσονα, που χρησιμοποιούν ακριβώς τις ίδιες νότες λέγονται σχετικές. Κάθε μείζονα έχει τη σχετική της ελάσσονα μιάμιση νότα πιο κάτω (μια τρίτη μικρή). Επειδή έχουν τις ίδιες νότες, μοιράζονται και τον ίδιο οπλισμό. Η Ντο μείζονα και η Λα ελάσσονα είναι σχετικές και δεν έχουν καμία αλλοίωση. Η Σολ μείζονα και η Μι ελάσσονα είναι κι αυτές σχετικές, με 1 δίεση (Φα♯).

Για να ξεχωρίσεις ποια από τις δύο κλίμακες παίζεται, κοιτάς την αρχή και το τέλος του κομματιού και τη νότα που «νιώθεις» σαν βάση. Ο οπλισμός μόνος του δεν σου λέει αν το κομμάτι είναι στη μείζονα ή στην ελάσσονα.

Αξίζει επίσης να θυμηθείς κάτι από το μάθημα των τόνων και ημιτονίων. Σε κάθε κλίμακα, κάθε όνομα νότας εμφανίζεται μόνο μία φορά. Στη Σολ μείζονα, για παράδειγμα, υπάρχει ήδη ένα Σολ (η τονική). Γι' αυτό την έβδομη βαθμίδα τη γράφουμε Φα♯ και όχι Σολ♭, παρότι ακούγονται ίδια: αν τη γράφαμε Σολ♭, θα είχαμε δύο νότες με το όνομα Σολ. Έτσι ο οπλισμός χρησιμοποιεί πάντα την ορθογραφία που δίνει ένα ξεχωριστό όνομα σε κάθε βαθμίδα.