Πτώσεις

Ξέρεις πια ποιες συγχορδίες ταιριάζουν σε μια κλίμακα και ότι η δεσπόζουσα «ζητά» να λυθεί στην τονική. Οι πτώσεις είναι ακριβώς αυτό: οι τρόποι με τους οποίους μια φράση κλείνει, ή κάνει ότι κλείνει.

01Η στίξη της μουσικής

Ένα κείμενο χωρίς τελείες και κόμματα δεν διαβάζεται. Το ίδιο και η μουσική: κάθε φράση χρειάζεται ένα σημείο όπου να ανασαίνει ή να σταματά. Αυτό το σημείο το δίνει η πτώση, δηλαδή οι δύο τελευταίες συγχορδίες της φράσης.

Άλλες πτώσεις μοιάζουν με τελεία, γιατί καταλήγουν στην τονική (I), το «σπίτι» της κλίμακας. Άλλες μοιάζουν με κόμμα ή ερωτηματικό, γιατί σταματούν σε μια συγχορδία που αφήνει τη φράση ανοιχτή. Το ποια συγχορδία προηγείται και ποια ακολουθεί είναι όλο το θέμα.

02Τέλεια πτώση: V-I

Η πιο δυνατή τελεία. Η δεσπόζουσα (V) πηγαίνει στην τονική (I): στη Ντο μείζονα, Σολ και μετά Ντο. Η ένταση της V, και κυρίως ο προσαγωγέας της (το Σι, που θέλει να ανέβει στο Ντο), λύνεται πλήρως. Έτσι τελειώνουν τα περισσότερα τραγούδια.

Αν αντί για απλή V βάλεις συγχορδία εβδόμης (Σολ7), η έλξη προς την τονική γίνεται ακόμα πιο έντονη. Γι' αυτό το Σολ7 → Ντο ακούγεται τόσο ολοκληρωμένο.

03Πλάγια πτώση: IV-I

Η υποδεσπόζουσα (IV) πηγαίνει στην τονική: Φα και μετά Ντο. Είναι κι αυτή τελεία, αλλά πιο μαλακή, χωρίς την ένταση της δεσπόζουσας. Την ξέρεις από το «Αμήν» στο τέλος των ύμνων, και συχνά ακολουθεί μια τέλεια πτώση σαν επιβεβαίωση: V-I και μετά IV-I.

04Μισή πτώση: κατάληξη στη V

Εδώ η φράση δεν τελειώνει, σταματά στη δεσπόζουσα (V): για παράδειγμα Ντο και μετά Σολ (I-V), ή Φα και μετά Σολ (IV-V). Είναι το κόμμα ή το ερωτηματικό της μουσικής. Ο ακροατής νιώθει ότι κάτι μένει ανοιχτό και περιμένει τη συνέχεια, που συνήθως είναι μια δεύτερη φράση με τέλεια πτώση.

05Απατηλή πτώση: V-vi

Όλα ετοιμάζουν την τελεία: ακούς τη δεσπόζουσα και περιμένεις την τονική. Αντί για Ντο, όμως, έρχεται Λα ελάσσονα (vi), η σχετική ελάσσονα. Η vi μοιράζεται δύο νότες με την I (Ντο και Μι), οπότε η λύση «σχεδόν» γίνεται, αλλά το χρώμα αλλάζει. Είναι ο τρόπος να παρατείνεις μια φράση όταν ο ακροατής νομίζει ότι τελείωσε.

Οι τέσσερις πτώσεις στη Ντο μείζονα

Με μια ματιά

ΠτώσηΒαθμίδεςΣτη Ντο μείζονα · αίσθηση

ΤέλειαV-IΣολ → Ντο · τελεία, το πιο δυνατό κλείσιμο

ΠλάγιαIV-IΦα → Ντο · τελεία, πιο μαλακή

ΜισήI-V ή IV-VΝτο → Σολ · κόμμα, μένει ανοιχτή

ΑπατηλήV-viΣολ → Λα ελάσσ. · έκπληξη, η φράση συνεχίζει

06Στο μπουζούκι

Πάρε τις τρεις βασικές συγχορδίες της Ντο (Ντο, Φα, Σολ) και τη Λα ελάσσονα από την καρτέλα «Συγχορδίες» στη σελίδα του τετράχορδου ή του τρίχορδου, και παίξε τα τέσσερα ζευγάρια της εικόνας. Άκου πού «κάθεται» το αυτί σου και πού μένει στον αέρα: αυτή η διαφορά είναι όλη η θεωρία των πτώσεων.