Διάρκεια νότας

Στα προηγούμενα μαθήματα μάθαμε να διαβάζουμε ποια νότα παίζουμε. Τώρα ήρθε η ώρα για το δεύτερο κομμάτι της παρτιτούρας: πόσο κρατάει η κάθε νότα. Η μουσική γραφή έχει συγκεκριμένα σύμβολα γι' αυτό, καθένα με ένα όνομα και μια συγκεκριμένη χρονική αξία.

01Η βάση: ο χτύπος και το τέταρτο

Η μονάδα μέτρησης της διάρκειας στη μουσική είναι ο χτύπος (beat). Όταν χτυπάς ομοιόμορφα το πόδι σου ακούγοντας ένα κομμάτι, κάθε φορά που ακουμπά στο πάτωμα είναι ένας χτύπος.

Όλες οι ρυθμικές αξίες ορίζονται σε σχέση με αυτή τη μονάδα. Η νότα-αναφορά είναι το τέταρτο: κρατάει έναν χτύπο. Από αυτό προκύπτουν όλες οι άλλες αξίες, σαν πολλαπλάσια ή υποδιαιρέσεις του:

• Το μισό κρατάει δύο τέταρτα (2 χτύπους).
• Το ολόκληρο κρατάει τέσσερα τέταρτα (4 χτύπους).
• Δύο όγδοα μαζί κρατάνε ένα τέταρτο (1 χτύπο).
• Τέσσερα δέκατα έκτα μαζί κρατάνε ένα τέταρτο (1 χτύπο).

02Οι πέντε ρυθμικές αξίες

Δες τη σχέση όλων μαζί σε μία εικόνα. Κάθε γραμμή έχει την ίδια συνολική διάρκεια με τις άλλες, αλλά χωρίζεται σε διαφορετικό αριθμό κομματιών:

Πέρα από τα δέκατα έκτα υπάρχουν και ακόμα πιο μικρές αξίες: τα τριακοστά δεύτερα (32 σε ένα ολόκληρο) και τα εξηκοστά τέταρτα (64 σε ένα ολόκληρο). Εμφανίζονται σπάνια, σε γρήγορα ή ιδιαίτερα περίπλοκα σημεία. Για το βασικό ρεπερτόριο, οι πέντε αξίες της εικόνας είναι συνήθως αρκετές.

03Ρυθμικές συλλαβές: πώς να νιώσεις τις ρυθμικές αξίες

Δες ότι σε κάθε αξία της εικόνας αντιστοιχεί και μια συλλαβή: τα-α-α-α για το ολόκληρο, τα-α για το μισό, τα για το τέταρτο, τι-τι για ένα ζευγάρι όγδοα, και τι-ρι-τι-ρι για τέσσερα δέκατα έκτα. Αυτές είναι οι ρυθμικές συλλαβές: ένα εργαλείο για να νιώθεις τη διάρκεια αντί απλώς να τη μετράς.

Η ίδια η συλλαβή «κρατάει» όσο πρέπει να κρατήσει η νότα. Όταν λες δυνατά «τα-α-α-α» τραβώντας το «α», παίρνεις την αίσθηση τεσσάρων χτύπων χωρίς να χρειάζεται να μετράς στο μυαλό σου. Η μέθοδος επινοήθηκε από τον Ούγγρο παιδαγωγό Zoltán Kodály στις αρχές του 20ου αιώνα, και χρησιμοποιείται από τότε σε ωδεία σε όλο τον κόσμο, συμπεριλαμβανομένων και των ελληνικών.

04Παράδειγμα

Δες πώς συνδυάζονται οι ρυθμικές αξίες και συλλαβές σε ένα πραγματικό μέτρο 4/4. Όλες οι νότες είναι Σολ (2η γραμμή) για να μένει η προσοχή στη διάρκεια και όχι στην ταυτότητα της νότας: